Het rendement van een warmtepomp wordt uitgedrukt in COP (een momentopname) of SCOP (het gemiddelde over een seizoen). In de praktijk haalt een lucht-water warmtepomp in Nederland meestal een SCOP van 3 tot 4,5. Een bodemwarmtepomp zit daar duidelijk boven, tussen de 4,5 en 6. Het verschil zit in de bron. Een bodemwarmtepomp gebruikt de stabiele bodemtemperatuur van 10 tot 14 graden op diepte. Buitenlucht is in de winter veel grilliger en zakt soms onder het vriespunt.
Wij leggen hieronder uit hoe rendement werkt, wat het verschil tussen COP, SCOP en SPF is en welk type warmtepomp het meeste oplevert.
Wat is het rendement van een warmtepomp?
Het rendement geeft aan hoeveel warmte de installatie levert per eenheid stroom die hij verbruikt. Bij een rendement van 4,0 levert de warmtepomp dus 4 kWh warmte voor elke 1 kWh stroom. Twee kerngetallen zijn daarbij belangrijk: COP (Coefficient of Performance) en SCOP (Seasonal Coefficient of Performance).
Een warmtepomp maakt zelf nauwelijks warmte. In plaats daarvan onttrekt hij warmte aan een natuurlijke bron, zoals de buitenlucht, de bodem of het grondwater. Met behulp van elektriciteit drijft de warmtepomp een compressor aan, waardoor deze omgevingswarmte naar een bruikbare temperatuur wordt gebracht voor het verwarmen van de woning. Daardoor levert een warmtepomp vaak 3 tot 6 keer meer warmte dan de hoeveelheid elektriciteit die hij verbruikt. De extra warmte komt dus niet uit de stroom, maar uit de omgeving.
Ter vergelijking: een HR-ketel op gas haalt rond de 95 tot 107 procent rendement, oftewel uitgedrukt in COP 0,95 tot 1,07. Uit elke kubieke meter gas wordt ongeveer evenveel energie gehaald als erin zit. Een HR-ketel produceert warmte door aardgas te verbranden. Daarbij wordt de chemische energie uit het gas omgezet in warmte voor de woning en het tapwater. Omdat de warmte volledig uit de verbranding moet komen, kan een HR-ketel nooit méér warmte leveren dan de energie die in het aardgas zit.
Wat is het verschil tussen COP en SCOP?
COP is een momentopname onder labcondities, SCOP is het gemiddelde over een heel stookseizoen. Voor een eerlijke vergelijking tussen warmtepompen kijk je dus naar de SCOP. Fabrikanten adverteren vaak met de COP omdat dat cijfer beter klinkt, maar een warmtepomp werkt natuurlijk het hele jaar door onder wisselende weersomstandigheden.
COP (Coefficient of Performance)
De COP laat zien hoe efficiënt een warmtepomp op één specifiek moment werkt. Dit wordt gemeten onder vaste labcondities. Heeft een warmtepomp een COP van 4? Dan levert hij met 1 kWh stroom ongeveer 4 kWh warmte. Omdat de omstandigheden in de praktijk steeds veranderen, geeft de COP vooral een indicatie en geen beeld van het jaarlijkse energieverbruik.
SCOP (Seasonal Coefficient of Performance)
De SCOP laat zien hoe efficiënt een warmtepomp gemiddeld over een heel stookseizoen werkt. Hierbij wordt rekening gehouden met verschillende buitentemperaturen, zoals je die gedurende de winter tegenkomt. De SCOP geeft daarom een veel realistischer beeld van het verwachte energieverbruik en is de beste waarde om verschillende warmtepompen met elkaar te vergelijken.
SPF (Seasonal Performance Factor)
De SPF laat zien hoe efficiënt een warmtepomp daadwerkelijk in jouw woning presteert. Deze waarde wordt bepaald op basis van metingen gedurende een heel jaar. Daarbij spelen onder andere de isolatie van de woning, het verwarmingssysteem, het gebruik van warm water en de instellingen van de warmtepomp een rol. De SPF geeft daarom het beste beeld van het werkelijke energieverbruik en de uiteindelijke energiekosten.
Welke warmtepomp heeft het hoogste rendement?
De bodemwarmtepomp behoort tot de typen met het hoogste en stabielste jaarrendement op de Nederlandse markt.
Veeg de tabel naar links voor meer kolommen →
| Type | Bron | Buitenunit | Rendement | Toepassing |
|---|---|---|---|---|
| Lucht-water | Buitenlucht | Ja | Gemiddeld, SCOP 3 tot 4,5 | Woningen, utiliteit |
| Lucht-lucht (airco) | Buitenlucht | Ja | Gemiddeld, SCOP circa 4 | Woningen, let op: geen tapwater |
| Bodemwarmtepomp | Bodem (50 tot 500 meter diep) | Nee, de warmtewisselaar zit in de bodem weggewerkt | Hoog, stabiel jaarrond. SCOP 4,5 tot 6 | Woningen en utiliteit |
| Hybride | Lucht + cv-ketel | Ja | SCOP circa 4 | Bestaande bouw, HT-afgifte |
| Ventilatiewarmtepomp | Afzuiglucht uit de woning | Nee | SCOP circa 3,5 tot 4 | Bestaande woningbouw |
De bodemwarmtepomp scoort over het hele jaar hoger dan de luchtvarianten, vooral in de winter. Daardoor verbruikt een bodemwarmtepomp over de jaren minder stroom voor dezelfde warmte. En daar verdien je de hogere investering vooraf weer mee terug.
Waarom heeft een bodemwarmtepomp een hoger rendement dan een luchtwarmtepomp?
Het rendement wordt bepaald door het temperatuurverschil tussen bron en afgifte. Hoe kleiner dat verschil, hoe minder hard de compressor hoeft te werken, en hoe minder elektriciteit hij verbruikt.
Buitenlucht varieert in Nederland tussen de -10 en +25 graden. Op koude winterdagen, precies wanneer de warmtevraag het hoogst is, moet een luchtwarmtepomp het grootste temperatuurverschil overbruggen. De COP zakt dan naar waarden van 2,0 tot 2,5. Bij vorst komen er ontdooicycli bij die ongeveer 10 tot 15 procent extra stroom kosten in de wintermaanden.
Een bodemwarmtepomp haalt warmte uit de bodem op tientallen tot honderden meters diepte. Daar blijft de temperatuur jaarrond stabiel rond de 10 tot 14 graden. Het temperatuurverschil tussen bron en afgifte is klein en constant. De compressor draait jaarrond efficiënt.
Lees ook onze blog over bodemwarmtepomp versus luchtwarmtepomp.
Welke factoren bepalen het werkelijke rendement van een bodemwarmtepomp?
Op papier haalt een bodemwarmtepomp een hoge SCOP. Wat het systeem in de praktijk presteert, hangt af van een aantal factoren waar de bronboring van Remborg Bodemenergie veel invloed op heeft.
Kwaliteit van de bronboring
De juiste diepte, de juiste U-lus en goed aangebrachte thermisch geleidende grout zorgen voor een goede warmteoverdracht. Een te ondiepe boring kan het rendement enorm verlagen, daarom is het belangrijk dat er altijd vooraf een brondimensioneringsberekening wordt opgesteld om zo een robuuste bron te kunnen realiseren.
Lusdiepte en type U-lus
Voor woningen zit de boordiepte meestal tussen de 150 en 250 meter, met boringen tot 400 meter mogelijk. Is er weinig ruimte op het perceel, dan kan een dubbele of triple U-lus in een boring worden geplaatst. Daardoor kunnen we de bodemlus nog dieper plaatsen waardoor we meer vermogen uit een boorgat kunnen halen.
Balans tussen warmte- en koudevraag
Als een gebouw meer warmte uit de bodem haalt dan er koude in terugkomt, ontstaat over de jaren een warmtetekort in de bodem. De brontemperatuur zakt langzaam, en het rendement zakt mee. Door in de zomer passief te koelen, breng je warmte terug in de bodem. Dat herstelt de balans en houdt het rendement op peil. Dit proces heet regeneratie.
Afgiftesysteem in het gebouw
Een bodemwarmtepomp werkt het efficiëntst bij lage temperatuur-afgifte. Vloerverwarming met aanvoertemperaturen van 30 tot 35 graden laat de warmtepomp met de hoogste SCOP draaien. Hogetemperatuurradiatoren met aanvoertemperaturen van 55 graden of meer drukken de SCOP omlaag.
Benieuwd of een bodemwarmtepomp bij jouw situatie past?
Vraag een vooronderzoek aan bij Remborg Bodemenergie
Veelgestelde vragen over het rendement
Wat is een goede SCOP voor een warmtepomp?
Voor een lucht-water warmtepomp is een SCOP van 3,5 of hoger goed. Voor een bodemwarmtepomp is 4,5 of hoger goed. Hoe hoger het cijfer, hoe minder stroom je verbruikt voor dezelfde warmtelevering.
Daalt het rendement van een bodemwarmtepomp in de winter?
Nee, de bodemtemperatuur op tientallen tot honderden meters diepte blijft jaarrond stabiel rond de 10 tot 14 graden. De brontemperatuur waarmee de bodemwarmtepomp werkt verandert dus niet sterk tussen zomer en winter, en het rendement blijft jaarrond hoog.
Hoe lang gaat een bodemlus mee?
Een goed aangelegde gesloten bodemlus gaat vijftig jaar of langer mee. Bij Remborg Bodemenergie geven we 25 jaar garantie op onze bronnen.
Heeft een aardwarmtepomp hetzelfde rendement als een bodemwarmtepomp?
Ja. Aardwarmtepomp en bodemwarmtepomp zijn twee namen voor exact dezelfde techniek. De rendementen zijn dus identiek. Aardwarmtepomp wordt vaker gebruikt in marketing, bodemwarmtepomp is de technisch correcte term.